Có hai chuyến tàu về quê tôi. Chuyến nhanh chạy ba tiếng, dừng hai ga. Chuyến chậm chạy năm tiếng rưỡi, dừng mười một ga, và vé rẻ hơn được ba mươi nghìn.
Tôi vẫn đi chuyến chậm, và không phải vì ba mươi nghìn.
Chuyến chậm khởi hành lúc một giờ trưa, giờ mà không ai muốn đi đâu. Toa thường vắng. Người trên toa hầu hết là người đi buôn chuyến, mấy bà mang rau lên phố bán rồi mang hàng khô về, và những người già đi thăm con cháu, loại hành khách không có gì phải vội.
Tàu ra khỏi thành phố mất bốn mươi phút. Bốn mươi phút ấy nhìn qua cửa sổ chỉ thấy tường sau của những dãy nhà: ban công phơi quần áo, bể nước, mấy cái chậu cây, dây điện. Mặt sau của một thành phố thì thành phố nào cũng giống nhau.
Rồi nhà thưa dần, và đến một lúc nào đó, không có ranh giới rõ ràng, ngoài cửa sổ chỉ còn ruộng.
Tôi về quê mỗi năm hai lần. Lần này là lần thứ hai của năm, về giỗ bà.
Ga tôi xuống tên là ga Cầu Đá, tuy trong xã không có cái cầu nào bằng đá cả. Ông tôi bảo ngày xưa có, người Pháp làm, sau bom đánh sập, người ta bắc cầu bê tông ở chỗ khác nhưng cái tên ga thì ở lại.
Tàu dừng ở ga Cầu Đá đúng hai phút. Sân ga là một dải xi măng dài chừng ba chục mét, có một cái mái tôn, một cái ghế đá, và một tấm biển tên ga đã bong sơn ở chữ Đ.
Hồi tôi còn nhỏ, mỗi lần tàu về là bà ra ga đón. Bà đứng ở đúng chỗ cái ghế đá, đội nón, cầm cái quạt nan. Tàu chưa dừng hẳn bà đã thấy tôi qua cửa sổ, và bà giơ tay lên vẫy, cái quạt nan phe phẩy.
Bà không bao giờ đứng chỗ khác. Tôi hỏi sao bà không đứng gần đầu tàu cho tiện, bà bảo đứng chỗ này quen rồi, mày nhìn ra là thấy ngay.
Bà mất được bốn năm.
Lần này tàu vào ga đúng giờ. Tôi kéo cái vali xuống, đứng ở bậc lên xuống, nhìn ra. Sân ga có ba người: một anh nhân viên đường sắt, một bà bán nước ngồi cạnh cái tủ kính, và một người đàn ông đội mũ cối chờ ai đó.
Cái ghế đá vẫn ở chỗ cũ. Trên ghế không có ai.
Tôi xuống tàu. Tàu đi tiếp, tiếng bánh sắt xa dần, rồi ga yên hẳn.
Tôi kéo vali qua chỗ cái ghế đá. Tôi định đi thẳng, nhưng rồi ngồi xuống.
Bà bán nước hỏi tôi có uống gì không. Tôi bảo cho cháu chai nước lọc. Bà đưa chai nước, tôi trả tiền, bà hỏi:
— Cháu ở Hà Nội về hả? Về nhà ai?
— Cháu về nhà ông Chản, xóm Đông ạ.
— À, ông Chản. Thế cháu là cháu bà Mến?
Tôi bảo vâng.
Bà bán nước gật gù. Bà bảo bà bán ở ga này hai mươi mấy năm, bà nhớ bà tôi. Bà bảo cứ đến giờ tàu chiều thứ bảy là bà Mến ra, ngồi đây, mua một chén nước vối, uống xong thì tàu vừa đến.
— Có hôm cháu không về, bà cụ vẫn ra. Tôi hỏi hôm nay cháu bà không về à, bà cụ bảo không, nhưng ra ngồi một tí. Ngồi đến lúc tàu đi thì bà cụ về.
Tôi cầm chai nước, không mở.
Có những điều mình chỉ biết sau khi đã quá muộn để làm gì đó với nó. Tôi ngồi trên cái ghế đá ấy khá lâu, lâu hơn mức cần thiết, cho đến khi nắng xiên vào mái tôn và bà bán nước bắt đầu dọn hàng.
Đường từ ga về nhà đi bộ mất hai mươi phút. Tôi vẫn nhớ đường. Qua cái cống, rẽ trái ở gốc gạo, đi men theo bờ mương, đến chỗ có ba cây cau thì là ngõ nhà ông tôi.
Gốc gạo bị chặt rồi. Bờ mương đã đổ bê tông, hai bên có lan can sắt sơn xanh. Ba cây cau chỉ còn một.
Tôi vẫn tìm được về nhà.
Ông tôi đang ngồi ngoài hiên. Ông tám mươi ba, tai đã nặng, phải gọi to ông mới nghe. Thấy tôi, ông đứng dậy, nói câu ông vẫn nói:
— Về rồi đấy à. Đi tàu nhanh hay tàu chậm?
— Cháu đi tàu chậm ông ạ.
Ông gật đầu, như mọi lần. Ông không hỏi vì sao. Tôi nghĩ ông biết vì sao.
Tối hôm ấy, sau khi thắp hương cho bà, tôi ra sân ngồi. Trời quê tối sớm và tối thật, không như thành phố. Tôi nghĩ đến chuyện năm sau về, có lẽ tôi vẫn đi chuyến chậm.
Không phải vì nó rẻ hơn ba mươi nghìn. Mà vì chuyến chậm dừng ở ga Cầu Đá, còn chuyến nhanh thì chạy thẳng qua.
Đọc chậm — chú giải
- đi buôn chuyến
- mua hàng ở nơi này bán ở nơi khác, đi về trong ngày hoặc vài ngày
- nước vối
- nước nấu từ lá hoặc nụ cây vối, thức uống quen thuộc ở nông thôn Bắc Bộ
- gốc gạo
- cây gạo, còn gọi cây mộc miên, hoa đỏ nở tháng ba, thường mọc ở đầu làng hoặc bến sông
- nón
- nón lá
- ga xép
- ga nhỏ, tàu chỉ dừng một hai phút