Ông Tư mở hàng sửa khoá ở đầu con ngõ ấy từ năm nào thì không ai nhớ chính xác. Người trong ngõ chỉ nói được là “từ hồi còn cái cây bàng”, mà cái cây bàng thì đã bị chặt từ lâu để mở rộng đường.
Hàng của ông là một cái tủ gỗ cao đến ngang ngực, mặt trước lắp kính, bên trong treo chìa khoá phôi xếp theo hàng. Ông kê tủ sát tường, bên cạnh đặt một cái ghế nhựa cho khách ngồi đợi và một cái ghế gỗ cho mình. Máy mài chạy bằng điện câu nhờ nhà bà Lộc bán tạp hoá, mỗi tháng ông trả bà năm chục nghìn, bà nhất định không lấy, ông nhất định đưa, cuối cùng thành lệ ông cứ để tiền dưới hộp kẹo cao su trên quầy bà.
Nghề của ông không có gì bí hiểm. Khách đưa chìa, ông kẹp phôi vào máy, dò theo rãnh cũ, mài, thổi bụi, đưa lại. Ba phút. Mười lăm nghìn một chiếc. Đôi khi có người đến vì mất chìa, khoá cửa nhà mình mà không vào được; ông đeo kính lên, ngồi xổm trước ổ khoá, lựa mấy cái que thép mỏng, một lúc thì có tiếng “cách”. Việc ấy thì đắt hơn: năm chục.
Riêng có một việc ông làm mà không lấy tiền của ai bao giờ. Trong ngăn kéo dưới cùng của cái tủ, ông giữ một cái hộp thiếc đựng bánh quy. Trong hộp là chìa khoá.
Không phải chìa khoá của khách bỏ quên. Đó là những chiếc chìa mà chủ của chúng đem đến, đưa cho ông, rồi nói: nhà cháu bán rồi bác ạ, cháu chuyển vào Nam. Hoặc: chỗ này người ta phá đi làm chung cư rồi. Hoặc chỉ đưa chìa, không nói gì, đứng một lúc rồi đi.
Ông Tư nhận, ghi vào một mảnh giấy nhỏ buộc vào chìa: số nhà, tên người, năm. Rồi bỏ vào hộp.
Không ai bảo ông làm thế. Chuyện bắt đầu từ bà cụ Nhàn ở số 12, năm nào cũng lâu rồi. Nhà bà bán đi, bà theo con lên chung cư ở Cầu Giấy. Hôm chuyển, bà mang chìa ra định vứt vào thùng rác đầu ngõ, nhưng đứng trước cái thùng rác thì bà không bỏ tay ra được. Bà quay sang hàng ông Tư, đưa cái chìa, nói bác giữ hộ tôi, tôi không cầm theo được mà cũng không vứt được.
Ông Tư cầm lấy. Ông không hỏi tại sao, vì ông hiểu tại sao.
Chuyện lan ra trong ngõ theo cái cách chuyện vẫn lan trong một con ngõ. Từ đó thỉnh thoảng lại có người đem chìa đến gửi. Đến khoảng năm thứ mười thì cái hộp bánh quy đầy đến hai phần ba.
Có người hỏi ông giữ làm gì, những cái chìa ấy có mở được cái gì nữa đâu. Ông Tư bảo:
— Thì đúng là không mở được gì. Nhưng ném đi thì thành rác, mà nó có phải rác đâu.
Người kia không hiểu lắm, nhưng gật đầu.
Mùa hè năm ngoái, có một cô gái tìm đến hàng ông. Cô khoảng ba mươi, ăn mặc như người làm văn phòng, dắt xe vào lề đường rồi đứng tần ngần một lúc mới hỏi:
— Bác ơi, cháu hỏi cái này hơi lạ. Bác có giữ chìa khoá cũ của nhà số 27 không ạ?
Ông Tư ngẩng lên. Số 27 là căn nhà hai tầng cuối ngõ, phá đi từ bốn năm trước, giờ là một toà nhà cho thuê văn phòng, tầng một bán cà phê.
— Cô là con nhà ông Hoạch?
— Dạ. Cháu là con út. Bố cháu mất tháng trước ạ.
Ông Tư đặt cái tuốc nơ vít xuống. Ông đứng dậy, kéo ngăn kéo dưới cùng, lấy hộp bánh quy ra đặt lên mặt tủ, mở nắp. Trong hộp có đến gần trăm cái chìa, mỗi cái buộc một mảnh giấy đã ngả vàng.
Ông lục một lúc. Tay ông run nhẹ, không phải vì xúc động mà vì tuổi. Rồi ông rút ra một chiếc chìa dài, đầu tròn, thân đã xỉn màu đồng, mảnh giấy buộc vào ghi: 27 — ô. Hoạch — 2019.
— Bố cô đem đến hôm nhà dỡ. Ông ấy đứng đây từ chín giờ đến gần trưa. Không nói gì mấy.
Cô gái cầm chiếc chìa. Cô lật đi lật lại, sờ vào cái mảnh giấy, đọc chữ của bố mình.
— Cháu tìm khắp nhà không thấy. Cháu cứ nghĩ bố cháu vứt rồi. Hôm bố cháu ốm, bố cháu có nói một câu mà cháu không hiểu, bố cháu bảo “cái chìa gửi ông Tư rồi, con nhớ lấy về”. Cháu tưởng bố cháu lẫn.
Ông Tư không nói gì. Ông đẩy cái hộp sang một bên, lấy chỗ cho cô đặt tay xuống.
Cô gái hỏi bao nhiêu tiền. Ông xua tay. Cô cứ dúi tờ tiền vào tay ông, ông cứ đẩy ra, cuối cùng ông bảo:
— Cô muốn trả thì trả bằng cách này. Bao giờ nhà cô có ai chuyển đi đâu, mà có cái chìa không biết làm gì, thì đem ra đây.
Cô gái cười, mắt vẫn đỏ, gật đầu.
Cô đi rồi, ông Tư đậy nắp hộp, cất vào ngăn kéo, ngồi xuống ghế. Bà Lộc bên hàng tạp hoá ngó sang hỏi ai đấy. Ông bảo con nhà ông Hoạch. Bà Lộc à một tiếng dài rồi quay vào.
Buổi chiều ngõ vẫn thế. Xe máy đi qua, có tiếng ai gọi con về ăn cơm, cái máy mài của ông rú lên ba giây rồi tắt, một chiếc chìa mới ra đời, sáng loáng, còn nóng, mở được một cái cửa đang có người ở sau nó.
Cái hộp bánh quy nằm trong ngăn kéo, giữ những cái cửa không còn nữa.
Đọc chậm — chú giải
- phôi chìa
- miếng kim loại hình chìa khoá chưa cắt rãnh, dùng để mài theo mẫu
- điện câu nhờ
- kéo dây điện từ nhà bên cạnh dùng chung, trả tiền theo thoả thuận
- pate
- thức ăn đóng hộp cho mèo, ở đây là món ăn của người
- tuốc nơ vít
- cái vặn vít, phiên âm từ tiếng Pháp tournevis